ရခိုင်တွင် ယခုနှစ်ဆောင်းသီးနှံများ စျေးကောင်းရနေ
ရခိုင်တွင် ယခု ၂၀၂၄ ခုနှစ်စိုက်ပျိုးသည့် ဆောင်းသီးနှံများမှာ စျေးကောင်းရရှိနေကြောင်း ဆောင်းသီးနှံစိုက်ပျိုးသည့် တောင်သူများထံမှ သိရသည်။ ယခုနှစ် ဆောင်းသီးနှံများမှာ ယခင်နှစ်များထက် အနည်းငယ်ခန့်စျေးပိုရနေပြီး တချို့သီးနှံများဆိုလျှင် ယခင်နှစ်များထက် ၂ ဆခန့် စျေးပိုရနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြောက်ဦးမြို့နယ်မှ ဆောင်းသီးနှံစိုက်ပျိုးသည့် တောင်သူတစ်ဦးကပြောသည်။ “ဒီနှစ်တော့ သီးနှံတွေနည်းနည်းစျေးကောင်းရနေပါတယ်။ တချို့သီးနှံတွေက စျေးနည်းနည်းပဲပိုတယ်။ တချို့ကျတော့ ၂ ဆ၊ ၂ ဆ ကျော်လောက်စျေးပိုရနေတာတွေရှိတယ်။ အဓိက ငရုတ်ဟာ ဒီနှစ်စျေးကောင်းအရဆုံးဖြစ်နေတယ်” ဟုပြောသည်။ ဆောင်းသီးနှံများ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်များက ၂၅၀၀ ကျပ်သာရှိခဲ့သည့် ရိုးရိုးငရုတ်သီး ၁ ပိဿကို လက်ရှိ ၁၀၀၀၀ ကျပ်၊ ကျပ် ၁ သောင်းဝန်းကျင်သာရှိခဲ့သည့် ကျောက်စိမ်းငရုတ်သီး ၁
ထိုင်းရေလုပ်သားများကို မြန်မာစစ်တပ် ပစ်ခတ်မှု ထိုင်းအစိုးရ ကန့်ကွက်
(မြန်မာစစ်တပ်က ထိုင်းရေလုပ်သား ၃၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထား) ထိုင်းရေပိုင်နက်အတွင်း ငါးဖမ်းနေသော ထိုင်းငါးဖမ်းစက်လှေ ၃ စီးကို မြန်မာစစ်သင်္ဘောများက ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီး၍ ထိုင်းရေလုပ်သား ၁ ဦးသေဆုံးပြီး ၃၁ ဦးမှာ ဖမ်းဆီးခံထားရကြောင်း ထိုင်းသတင်းဌာန The Nation က ဖော်ပြသည်။ ယနေ့ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ နံနက်စောစောပိုင်း ထိုင်းရေပိုင်နက်အတွင်း သွားလာနေသော ထိုင်းငါးဖမ်းစက်လှေ ၃ စီးကို မြန်မာစစ်သင်္ဘောများက ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးသွားသည်ဟု သိရသည်။ လတ်တလော သတင်းများအရ မြန်မာစစ်တပ်က ထိုင်းငါးဖမ်းစက်လှေ နှစ်စင်းကို မြန်မာရေပိုင်နက်အတွင်းသို့ ဖမ်းဆီးသွားပြီး သင်္ဘောသား နှစ်ဦးမှာလည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းကဖော်ပြသည်။ ယနေ့ နံနက် ၃
အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း သောင်းနှင့်ချီသော တရုတ်စီမံကိန်းများကို AA ထိန်းချုပ်
ရခိုင်ပြည်အတွင်းရှိသော တရုတ်စီမံကိန်းများထဲမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း သောင်းနှင့်ချီတန်ဖိုးရှိသော တရုတ်စီမံကိန်း ၁၀ ခုကို အာရက္ခတပ်တော် AA က ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း မြန်မာ့မဟာဗျူဟာနှင့် မူဝါဒလေ့လာရေး အင်စတီကျု (ISP-Myanmar) က ပြောသည်။ ရခိုင်ပြည်မှာ တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုစီမံကိန်း စုစုပေါင်း ၁၁ ခုရှိသည့်အနက် ၁၀ ခုကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်အထိ အချက်အလက်တွေအရ အာရက္ခတပ်တော် (AA) က ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း ISP Myanmar က ယနေ့ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ပြောဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၉၀ သန်းရှိသော သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း၊ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁၀၀၀ သန်းရှိသော
ရခိုင်ဒေသမှာ ကုန်စည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းများ ကျပ်တည်းနေဆဲ
ရခိုင်တွင် စားသောက်ကုန်၊ လူသုံးကုန်အပါအဝင် ကုန်ပစ္စည်းများသယ်ယူလျှက်ရှိနေသည့် ကုန်စည်စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းများမှာ ကျပ်တည်းလျှက်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ကုန်သည်များထံမှ သိရသည်။ ရခိုင်ဒေသသည် ပြည်မနှင့်ဆက်သွယ်သည့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့ခံလိုက်ရပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်အတွင်း ရရာနည်းလမ်းများဖြင့် ကုန်စည်များကို ပြည်တွင်းသို့တင်သွင်းနေကြရသည်။ ကုန်စည်များကို ရရာနည်းလမ်းဖြင့် သယ်ယူရသည်ဆိုသည့်အတိုင်း လမ်းကြောင်းများတွင် လွန်စွာအကျပ်တည်းဖြင့်ကြုံတွေ့ကြရသည်ဟု ပြည်မဘက်မှ ရရာနည်းလမ်းဖြင့် ကုန်စည်များချနေသည့် ကုန်သည်အမျိုးသမီတစ်ဦးက ပြောသည်။ “ကုန်ချရတာက အမြဲတမ်းအခက်ခဲနဲ့ပါပဲ။ စစ်ကောင်စီက သိရင်သိသလို လမ်းကြောင်းတွေကို ပိတ်တယ်။ ရခိုင်ကုန်သည်တွေဆို တွေ့ရင်ဖမ်းတယ်။ ကုန်ပစ္စည်းတချို့ရဖို့ကို လနဲ့ချီအချိန်ပေးပြီး စောင့်ကြရတယ်။ ဒါတောင် လမ်းမှာ အသိမ်းခံရရင်ဆုံးပြီပဲ။ အခုလည်း ဖုန်းလိုင်းပြတ်နေတာနဲ့ဆို ကုန်တွေချရတာ တကယ့်ကိုအဆင်မပြေချက်ပဲ” ဟု ပြောသည်။ ယင်းအပြင် ယခုလပိုင်းအတွင်း လမ်းကြောင်းများ အလွန်ကျပ်တည်းလာမှုကြောင့်
AA အခွန်ပြေစာဖြင့် မောင်တောဆိပ်ကမ်းမှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ဆန်တင်ပို့
(ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အာဏာပိုင်များနှင့် AA တို့ ညှိနှိုင်းထားခြင်းမရှိ၍ဟုဆိုကာ ဆန်ရောင်းချခွင့် မရရှိသေးပေ) ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-ရခိုင်နယ်စပ် မောင်တောဒေသကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့က အာရက္ခတပ်တော် AA မှ ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် မောင်တောဆိပ်ကမ်းကတစ်ဆင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တက္ကနပ်ဆိပ်ကမ်းသို့ ဆန်ကုန်သွယ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့သော်လည်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အာဏာပိုင်များနှင့် အာရက္ခတပ်တော် AA တို့သည် ကုန်သွယ်ရေးကိစ္စရပ်များကို သဘောတူညီမှုများ ဆွေးနွေးထားခြင်းမရှိသည့်အတွက် ရခိုင်ကုန်သည်များမှာ ဆန်ရောင်းချခွင့် မရရှိကြပေ။ မက်ထရစ် ၁၉ တန်အလေးချိန်ရှိသော လုံးကြီး ဆန်အိတ် ၃၈၀ တင်ဆောင်လာသည့် တက်နေထွန်း အမည်ရှိ ဆန်ဘုတ်တစ်စီးသည် AA အခွန်ပြေစာဖြင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် မောင်တောဆိပ်ကမ်းမှတစ်ဆင့်
နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးဈေးနှုန်း ပိုကောက်ခံနေ၍ ထိုင်း ကားတာယာအလုပ်ရုံမှာ မြန်မာလုပ်သား ၁၂၀၀ ကျော်ဆန္ဒပြ
ထိုင်းနိုင်ငံ နခွန်ပထုန်ခရိုင်က ကားတာယာအလုပ်ရုံတွင် အလုပ်လုပ်နေကြသည့် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁၂၀၀ ကျော်မှာ နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးခ သတ်မှတ်ဈေးနှုန်းထက် ပိုကောက်ခံနေ၍ ဆန္ဒပြနေကြကြောင်း သိရသည်။ နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးခ အလုပ်သမားတစ်ဦးလျှင် ထိုင်းဘတ်ငွေ ၉၀၀၀ ကောက်ခံနေ၍ ဈေးနှုန်းသက်သာ မှန်ကန်ရေးအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒဖော်ထုတ်နေကြသည်ဟု မြန်မာအလုပ်သမားအရေး ကူညီနေသူ အေအေစီ ကိုရဲမင်းက ပြောသည်။ “စက်ရုံက ကားတာယာအလုပ်ရုံဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာအလုပ်သမာ လူဦးရေ ၁၂၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ အလုပ်ရုံကြီးဖြစ်ပါတယ်။။ Work permit ၊ Visa ၂ နှစ် သက်တမ်းတိုး တစ်ဦးကို ၉၀၀၀ တောင်းနေတဲ့အတွက် အလုပ်သမားတွေက ညှိနှိုင်းပေးဖို့ ဆန္ဒထုတ်ဖော်တာဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာအလုပ်သမားတွေက သင့်တင့်မျှတတဲ့
ဖုန်းလိုင်းပြတ်တောက်မှုကြောင့် ရခိုင်က NGO/INGO များ လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရ ခက်ခဲနေ
ရခိုင်တွင် ဖုန်းလိုင်းပြတ်တောက်နေ၍ NGO/INGO များမှာ ဒေသတွင်းလုပ်ငန်း လည်ပတ်နိုင်မှုများ များစွာခက်ခဲလျှက်ရှိနေကြသည်ဟု NGO အသိုင်းအဝန်းမှ သိရသည်။ ရခိုင်တွင် ဒေသတွင်းလည်ပတ်နေသည့် န်ိုင်ငံတကာအဖွဲ့စည်းပေါင်း ၂၀ ကျော်ခန့်ရှိပြီး အဆိုပါအဖွဲ့စည်းများမှာ ဒေသတွင်းကလေးသူငယ်အခွင့်အရေး၊ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ပိုင်းရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ လူမှုဖူလုံရေး စသည့်အရာများအတွက် ထောက်ပံ့ကူညီရေးများ လုပ်ဆောင်လျှက်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်မူ ဒေသတွင်းဖုန်းလိုင်းမရရှိမှုများကြောင့် အဆိုပါ ထောက်ပံ့ကူညီရေးလုပ်ငန်းစဉ်များမှာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ခက်ခဲလျှက်ရှိနေကြရသည်ဟု စစ်ဘေးရှောင်များအား ကူညီထောက်ပံ့နေသူ NGO ဝန်ထမ်းတစ်ဦးက ပြောသည်။ “အခက်ခဲဆိုတာထက် ဘယ်လို အလုပ်လုပ်ရမယ်မှန်းကို မသိတော့တာပါ။ အရင်က ဖုန်းလိုင်းရတော့ နည်းနည်းအဆင်ပြေပါသေးတယ်။ အခုက အလုပ်ကလူတွေ အချင်းချင်းရော နယ်ဖက်ကလူတွေနဲ့ရော အဆက်သွယ်မရတော့ ထောက်ပံ့ရေးလုပ်ငန်းတွေက
ရခိုင်မှာ စပါးဝယ်လိုအား မရှိသလောက်ကျဆင်းသွား၍ တောင်သူများခက်ခဲနေ
ရခိုင်ပြည်မှာ ယခင်နှစ်နည်းတူ စပါးဝယ်လိုအား မရှိသလောက်ကျဆင်းသွား၍ တောင်သူလယ်သမားများမှာ ခက်ခဲမှုဖြင့်ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရကြောင်း သိရသည်။ မိုးရာသီက စိုက်ပျိုးခဲ့သည့် စပါးများကို လက်ရှိတွင် ရိတ်သိမ်းနေပြီး စပါးပေါ်လာပြီဖြစ်သော်လည်း စပါးဝယ်ယူသူမရှိ၍ တောင်သူများမှာ ဝင်ငွေမရှိသည့် အခက်အခဲကို ကြုံနေရကြောင်း ပြောဆိုနေကြသည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်မှ လယ်သမားတစ်ဦးက “လယ်သမားတွေ အတွက်တော့ ဒီနှစ်လည်း အခက်အခဲပဲ။ ရိတ်သိမ်းပြီးစပါးတွေကို ဝယ်မယ့်သူမရှိဘူး။ အခုလိုထွက်လာတဲ့ စပါး ရောင်းမထွက်တော့ အကြွေးကျခံပြီး လယ်စိုက်ထားကြတဲ့ လယ်သမားတွေဆို ဘယ်လို ရှေ့ဆက်ရမယ်မှန်းတောင် မတွေးတတ်ကြတော့ဘူး” ဟု ပြောသည်။ ရခိုင်ပြည်က တောင်သူအများစုသည် ရိုးရိုးစပါးထက် ပေါ်ဆန်းမွှေးစပါးကို အဓိကထားစိုက်ပျိုးကြပြီး ယခင်က ရန်ကုန်အပါအဝင် ပြည်မမြို့များကို ပေါ်ဆန်းမွှေးဆန် ရောင်းချခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သို့သော်လည်း
မောင်တောခရိုင်နှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရာတွင် စစ်သွေးကြွ ARSA, RSO, ARA များက အဖျက်အမှောက်လုပ်နိုင်ဟုဆို
ရခိုင်ပြည် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တောဒေသကို ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်အသက်သွင်းချိန်တွင် စစ်သွေးကြွ လက်နက်ကိုင်များအနေဖြင့် အဖျက်အမှောက်လုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်လာနိုင်သည်ဟု ဒေသခံများက သုံးသပ်နေကြသည်။ မောင်တောဒေသ တစ်ခုလုံးကို ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဟု အာရက္ခတပ်တော် AA က ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် မောင်တောခရိုင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး အမြန်ဆုံးလည်ပတ်နိုင်ရန် ဒေသခံပြည်သူများမှာ မျှော်လင့်စောင့်ဆိုင်းနေကြသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ အဓိက ဝင်ငွေတစ်ခုဖြစ်သည့် ရခိုင်-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ် မောင်တောနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲစသည့် ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ကတည်းက ပိတ်ထားခဲ့သည်မှာ ယခုအချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ မောင်တောဒေသ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ပြန်လည်ချိန်တွင် စစ်သွေးကြွ မွတ်ဆလင် လက်နက်ကိုင်များက အဖျက်အမှောက်လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်လာမည်ဟု
မြန်မာ့စီးပွားရေး အလားအလာမကောင်းဟု ကမ္ဘာ့ဘဏ်ပြော
သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော အခြေခံစားသောက်ကုန် ပြတ်လပ်မှုများကြောင့် မြန်မာ့စီးပွားရေးမှာ ဆိုးဝါးစွာ ရိုက်ခတ်လျက်ရှိပြီး စီးပွားရေးမှာ အလားအလာ မကောင်းဖြစ်နေကြောင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ထုတ်ပြန်သည်။ အကျပ်အတည်းများသည် မြန်မာ့စီးပွားရေးနှင့် ပြည်သူများကို ထိခိုက်နစ်နာစေပြီး မြန်မာ့ဂျီဒီဘီသည် လက်ရှိ ဘဏ္ဍာနှစ်အတွင်း ၂၀၂၅ မတ်လအတွက် စီးပွားရေးခန့်မှန်းချက်မှာ အနုတ် ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။ ယခင် ခန့်မှန်းချက်ထက် ပိုလျော့နည်းနေသည့်အတွက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရမည်ဟု ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ဆိုသည်။ ကုန်ကြမ်းပြတ်လပ်မှု၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မလုံလောက်မှုနှင့် ပြည်တွင်းဝယ်လိုအား အားနည်းခြင်းကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုကို ကန့်သတ်ထားသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍများမှာ တိုးတက်မှုမရှိဘဲ ဆက်လက်ကျဆင်းမည်ဟု