စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင်တို့တွင် သင်္ကြန်ကျင်းပနိုင်ရန် စစ်ကောင်စီ စတင် ဆွေးနွေးနေ
အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်သည့် ရခိုင်မြို့နယ်များတွင် ၂၀၂၅ သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကျင်းပနိုင်ရန် ပြည်နယ် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့သည် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ စတင်နေပြီဟု ရခိုင်ပြောခွင့်ရ ဦးလှသိန်းက ပြောဆိုထားသည်။ ယခုနှစ် စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင် မှာ သင်္ကြန်ကျမည်လား ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပြည်နယ်စစ်ကောင်စီ ပြောခွင့်ရ ဦးလှသိန်းက ယမန်နေ့ မတ်လ ၁၉ ရက်တွင် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာက တစ်ဆင့် ထုတ်ဖော် ပြောဆိုထားသည်။ “ဒီနှစ် စစ်တွေမှာ သင်္ကြန်ကျမှာလား။ ရိုးရာသင်္ကြန် ဒြပ်မဲ့ကမ္ဘာအသိအမှတ်ပြု ရခိုင်တို့သင်္ကြန်၊ မြန်မာတို့သင်္ကြန်၊ တိုင်းရင်းသားတို့သင်္ကြန်၊ အရေးပါတဲ့ သင်္ကြန်ပွဲ စစ်တွေမှာနွှဲကြရအောင်၊ နံ့သာသွေးပွဲ၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲတွေလဲ ပါဝင်ပါမယ်” ဟု ပြောဆိုထားသည်။ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးထိန်လင်း
ရန်ပုံငွေ မလုံလောက်၍ ရခိုင်က လူ ၁ သိန်းအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံက လူဦးရေ ၁ သန်းအတွက် ထောက်ပံ့မှု ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု WFP ကြေညာ
ရန်ပုံငွေ မလုံလောက်တော့သဖြင့် ရခိုင်ပြည် အလယ်ပိုင်းက လူ ၁ သိန်းအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံက လူပေါင်း ၁ သန်းအတွက် စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု ရပ်ဆိုင်းသွားမည်ဟု ယနေ့ မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂစားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ WFP က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။ နိုင်ငံအတွင်းတွင် ပဋိပက္ခများ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရွှေ့ပြောင်းမှုများနှင့် သွားရောက်ကူညီခွင့်ကန့်သတ်ချက်များ တိုးမြင့်လာခြင်းကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာအကူအညီလိုအပ်ချက်များ ပိုမိုများပြားလာနေသည့် အချိန်မှာမှ ယခုကဲ့သို့ အထောက်အပံ့ရပ်ဆိုင်းမှု ဖြစ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု WFP က ဆိုသည်။ WFP ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာနေကိုယ်စားလှယ် Michael Dunford က “အခုဖြစ်လာမယ့် အကူအညီရပ်ဆိုင်းမှုတွေဟာ အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် WFP အကူအညီ တစ်ခုတည်းကိုသာ အားထားနေကြရတဲ့ နိုင်ငံတစ်ဝန်းက
ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ WFP စစ်တွေကနေ ဆုတ်ခွာတော့မည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်
ကုလသမဂ္ဂ၏ စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့ပေးနေသော ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ WFP ရခိုင်ပြည် စစ်တွေမြို့ကနေ ဆုတ်ခွာတော့မည်ဟု ဒုက္ခသည်များကြားတွင် သတင်းထွက်ပေါ်နေကြောင်း သိရသည်။ ဘေးဒုက္ခကျရောက်သူများအား လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများပေးအပ်နေသော ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ WFP သည် ဒုက္ခသည်များအား ရိက္ခာ နှစ်လစာပေးအပ်ပြီး စစ်တွေမြို့ကနေ ဆုတ်ခွာတော့မည်ဟု စစ်တွေက စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်များအား ကူညီပေးနေသူများက ပြောဆိုကြသည်။ “မနေ့က နေ့လယ်ပိုင်းမှာ WFP က ဝန်ထမ်းတွေလာပြီးတော့ ဒုက္ခသည်တွေကို လာပြောပါတယ်။ WFP အဖွဲ့ဟာ စစ်တွေကနေ သွားတော့မယ်။ ဒုက္ခသည်တွေကို စားနပ်ရိက္ခာ ၂ လစာလောက် ထောက်ပံ့ပေးပြီးတော့ ဆုတ်တော့မယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတချို့တောင် အလုပ်က ထွက်ရတော့မယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဘာကြောင့်ဆိုတာမျိုးကိုတော့ အသေးစိတ် မပြောခဲ့ဘူး။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် ၂၅ ဦး ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရ
အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်နှင့် နိုင်ံတော်အတိုင်အပင်ခံ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ သမ္မတဟောင်း ဦးထင်ကျော် အပါအဝင် ၂၅ ဦး မွတ်ဆလင်များအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရသည်။ မြန်မာစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များကို မွတ်ဆလင်လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် အာဂျင်တီးနားတရားရုံးက ဖမ်းဝရမ်းထုတ်သည့် စာရင်းတွင် သမ္မတဟောင်း ဦးထင်ကျော်နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ပါ ပါဝင်လာသည်ဟု မြန်မာရိုဟင်ဂျာအဖွဲ့ ယူကေ (BROUK) က ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ရခိုင်ပြည် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်ဒေသတို့တွင် မြန်မာစစ်တပ်က နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ပြုလုပ်ရာမှာ မွတ်ဆလင်များအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့စစ်ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဦးထင်ကျော်တို့ကို ဖမ်းဝရမ်းမထုတ်ရန် မြန်မာရိုဟင်ဂျာအဖွဲ့ ယူကေ
ရခိုင်က မွတ်ဆလင်စာသင်ကျောင်းများတွင် အာရက္ခနိုင်ငံတော်သီချင်းကိုဆို
ရခိုင်ပြည်အတွင်း မွတ်ဆလင်ပြည်သူများက အာရက္ခနိုင်ငံတော် တေးသီချင်းကို စာသင်ကျောင်းများတွင် သီဆိုနေကြသည့် ရုပ်သံဖိုင်တစ်ခု လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့ကစ၍ ပျံ့နှံ့လာသည်။ စုံစမ်းချက်အရ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တောဒေသက မွတ်ဆလင်စာသင်ကျောင်းများတွင် အာရက္ခနိုင်ငံတော် သီချင်းကို ဆိုနေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရုပ်သံဖိုင်ကိုကြည့်ရှုထားသူတစ်ဦးက ခန့်မှန်းပြောသည်။ အာရက္ခတပ်တော် AA က ထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့နယ်များတွင် အာရက္ခပညာရေးစနစ်ကို အကောင်အထည်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ပြီးခဲ့သည့် လကတည်းက Western News သတင်းဌာနအား ရခိုင့်ပညာရေးအသိုင်းအဝိုင်းက ပြောဆိုထားသည်။ ရုပ်သံဖိုင်ကြည့်ရှုထားသူ ရခိုင်ဒေသတစ်ဦးက “မွတ်ဆလင်တွေ အာရက္ခနိုင်ငံတော် သီချင်းကို ဆိုနေတဲ့ မြင်ကွင်းက တော်တော်လေးကို ကြည်နူးစရာကောင်းပါတယ်။ ဒီလို အေးအေး ချမ်းချမ်းနဲ့ ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်းနဲ့ စည်းစည်းလုံးလုံး မြင်ရတော့
ရခိုင်က စစ်ရှောင်များ မိုးတွင်းကာလ စားသောက်နေထိုင်ရေးများ ပိုမိုကျပ်တည်းနေ
ရခိုင်တွင် မိမိနေရပ်မှ တစ်ခြားမြို့ရွာ အသီးသီးသို့ စစ်ဘေးရှောင်လျှက် ရှိနေကြဆဲသူများမှာ လက်ရှိ မိုးတွင်းကာလအတွင်း စားဝတ်နေရေး အကျပ်အတည်း ပိုဖြစ်လာနေကြောင်း စစ်ဘေးရှောင်နေကြရသူများဖြစ်သည်။ နေရပ်မှစွန့်ခွာပြီး နီးစပ်ရာများတွင် ကပ်ခိုနေကြရခြင်းဖြစ်၍ မိုးတွင်းကာလ နေထိုင်ရေးမှာ အကျပ်တည်းဖြစ်နေရသည်ဟု ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့မှ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ပြောသည်။ “တိုက်ပွဲတွေ မဖြစ်ခင်ကတည်းကနေ မြို့ကရှောင်နေရတာ။ သူများအိမ်တွေမှာ ကပ်ခိုပြီးနေကြရတာ။ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်ပြီး အခုချိန်ထိလည်း မြို့ကိုပြန်ဝင်ခွင့်မရသေးတော့ ဒီအတိုင်းပဲဆက်နေကြရသေးတယ်။ စစ်ရှောင်စတုန်းက နွေရာသီဆိုတော့ ဘယ်လိုပဲနေနေ အဆင်ပြေသေးတယ်။ မိသားစုလိုက် ကပ်ခိုနေကြရတာဆိုတော့ အခုမိုးတွင်းမှာက နေရေးထိုင်ရေးတွေ အတော့်ကိုအကျပ်တည်းဖြစ်ရပါတယ်” ဟု ပြောသည်။ လက်ရှိ ဖြစ်ပွားနေသည့် တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲတွင် စစ်ဘေးရှောင်ရသူများမှာ ယခင်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်စဉ်ကဲ့သို့ ယာယီစစ်ရှောင်စခန်းများတွင် ခိုလှုံရခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိနှင့်
ဓာတ်မြေသြဇာရှားပါး၍ ရခိုင်လယ်သမားများ ဆန်မှုန့်၊ ပဲနှင့် မုန်ညင်းဖတ်များကို အစားထိုးအသုံးပြု
ဓာတ်မြေသြဇာများ စျေးမြင့်ပြီးရှားပါးနေခြင်းကြောင့် ရခိုင်ပြည်အတွင်းက လယ်ယာလုပ်ကိုင်သူများမှာ မိမိတို့လယ်ယာများတွင် ဓာတ်မြေသြဇာအစားထိုးအနေဖြင့် ဆန်မှုန့်၊ ပဲဖတ်နှင့် မုန်ညင်းဖတ်များကြဲနေကြရကြောင်း လယ်ယာလုပ်ကိုင်သူများက ပြောသည်။ လယ်ယာများ ထွန်ယက်ပြီးနောက် အသုံးပြုသည့် မြေသြဇာမှာ ဒေသတွင်းရောင်းချကြခြင်းမရှိ၍ အစားထိုးအနေဖြင့် ဆန်မှုန့်များကြဲနေကြရခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြောက်ဦးမြို့နယ်မှ လယ်သမားတစ်ဦးက ပြောသည်။ “မြေသြဇာအမဲကရှာမရဘူးဗျ။ ကျနော်တို့ကအဲ့ဒါကို ထွန်ယက်ပြီးနောက်ပိုင်းမြေမှာကြဲချကြတာလေ။ အခုကမရှိတော့ ဆန်မှုန့်တွေပဲကြဲနေကြရတယ်။ ထိရောက်မထိရောက်တော့မသိဘူး။ ဒါပေမယ့် ဆန်မှုန့်ကြဲတာက ပိုးမွှားကျတယ်လို့လည်းကြားနေရတော့ စိုးရိမ်နေရသေးတယ်” ဟု ပြောသည်။ မြေသြဇာမှာရှားပါးသည့်အပြင် ရှိသည့်ဓာတ်မြေသြဇာများမှာလည်း စျေးမြင့်နေသည့်အတွက် ဒေသတွင်းမြေသြဇာအဖြစ် အသုံးပြု၍ရသည့် အရာများကိုသာ အားထားရမည်ဖြစ်သည်ဟု ကျောက်တော်မြို့မှ လယ်သမားတစ်ဦးက ဆိုသည်။ “ရှိတဲ့ မြေသြဇာတွေကလည်း စျေးက အင်မတန်မြင့်နေတော့ လယ်သမားတွေအနေနဲ့ ဝယ်သုံးနိုင်ဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူး။
ရခိုင်နှင့် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အပြန်အလှန်ကုန်သွယ်
ရခိုင်ပြည်ကို စစ်ကောင်စီက ကုန်စည်စီးဆင်းခွင့် ပိတ်ပင်ထားသော်လည်း ပြီးခဲ့သည့်လကစ၍ ရခိုင်နှင့် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အပြန်အလှန် ကုန်သွယ်နေကြပြီဟု ဒေသခံကုန်သည်များထံမှ သိရသည်။ အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီသည် ပြီးခဲ့သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလကစ၍ ရခိုင်ပြည်ကို အခြားသော ပြည်မမြို့များနှင့် ရေလမ်း၊ ကုန်းလမ်း ဖြတ်တောက်ကာ ကုန်စည်စီးဆင်းခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပိတ်ပင်မှုကြောင့် ရခိုင်ပြည်တွင် အခြေခံစားသောက်ကုန်များဖြစ်သည့် ဆန်၊ ဆီ၊ ငရုပ်၊ ကြက်သွန်၊ မုန့်မျိုးစုံနှင့် ဆေးဝါးများ စသည်တို့မှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ ဖူလုံမှုမရှိဘဲ ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ သို့သော်လည်း ပလက်ဝ၊ ကျောက်တော်၊ ရသေ့တောင်မြို့နှင့် မောင်တောခရိုင်က စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းအချို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA